İzzet Baysal'ın ölümünün 6'ıncı yıl dönümünde verdiği konferans sonrası Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Sarı'nın değindiği konular, geçtiğimiz hafta Bolu kamuoyu gündemini oluşturdu. Sarı yaptığı konuşmada, vakıfların kuruluş amacı, zaman içerisinde uğradıkları değişiklikler, günümüzdeki vakıfların genel itibarla kuruluş amaçları, İzzet Baysal Vakfı'nın günümüzde Vakıf olma özelliğini taşıyan ender Vakıflardan olduğunu belirtmişti. Konuşmasında İzzet Baysal Vakfı'nın geleceği konusunu da gündeme getiren Yrd. Doç. Dr. Sarı, İzzet Baysal Vakfı'nın Baysal ailesi sonrası nasıl yönetileceğinin de sorgulanması gerektiğini vurgulamıştı.
Hayırların hizmetkârı İzzet Baysal'ın ölüm yıldönümünde ?Kültürümüzde Vakıf Geleneği ve İzzet Baysal Vakfı' başlıklı sunum gerçekleştiren AİBÜ öğretim üyelerinden Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Sarı, Bolu kamuoyunda geçtiğimiz hafta gündem oluşturdu. Geçtiğimiz hafta özetlemede zaman darlığı ve özetlemeden kaynaklanabilecek yanlış anlamalar nedeniyle Yrd. Doç. Hüseyin Sarı'nın konuşma metninin tamamını bir kez daha yayınlıyoruz.
Kültürümüzde Vakıf Geleneği ve İzzet Baysal Vakfı
GİRİŞ
Slayt-1;
Bolu'yla biraz ilgisi olanlar, son yılarda hem tarihe tanıklık etmenin, hem de tarih yapmanın ayrıcalıklı onurunu, ekseninde İzzet Baysal'ın durduğu her olayda, doyasıya yaşadılar. Eğer onun öğrencisi olur ve de felsefesini özümseyebilirsek hem duruşumuz sağlamlaşacak hem de olaylara bakış açımız değişecektir.
S-2: ZİRVELER BAŞ DÖNDÜRÜR
Onu kaybedeli 6 yıl olmuş. Hani yüce bir dağın eteğinden uzaklaştıkça görmeye çalıştığımız zirve, nasıl insanın başını döndürürse: İzzet Baba'nın kişiliği, yaşam tarzı, felsefesi, içinden çıktığı ve feyiz aldığı topraklara borcunu ödeme biçimi de aynı şekilde kendisini anlamaya çalışanların başını döndürüyor. Tabi bu arada ailenin, İzzet Baba'dan geçinmek isteyenlerin attıkları zarflara rağmen hala dimdik ayakta duruşu da?
S-3: VAKIF NEDİR?
Kavramın açılımı; Vakıf; kelime anlamı olarak hapsetmek, sebil kılmak ve tasarruftan alıkoymak olsa da bizim halkımız bu kavramı "Allah rızasını kazanmak için hayır yapmak" şeklinde algılamıştır. Vakıflar devletin devlet gibi durduğu dönemlerde farklı alanlarda çok başarılı hizmetler sunmuşlardır. Bu bağlamda devlete düşen görev vakfın senedinin şöyle veya böyle delinmesine izin vermemesidir.
S-4: VAKIFLARIN MİSYONU
Esat Ersebük, Medeni Hukuk, Başlangıç ve Şahsın Hukuku adlı eserinde (İstanbul, 1938, c. I, s. 298) şu cümleye yer veriyor: "Osmanlı İmparatorluğu devrinde pek büyük bir inkişafa mazhar olan vakıflar sayesinde bir adam vakıf bir evde doğar, vakıf bir beşikte uyur, vakıf mallarından yer ve içer, vakıf kitaplarından okur, vakıf bir mektepte hocalık eder; vakıf idaresinden ücretini alır ve öldüğü zaman kendisi vakıf bir tabuta konur ve vakıf bir mezarlığa gömülürdü.
19 yılda 118 tesis yapılmış ve bunun için 187. 014. 073 YTL harcanmış.
Bunların ne olduğu, hangi hizmetleri verdiği herkesçe malum. İzzet Baysal Vakfının Bolu'da hayatımız için ne anlama geldiğini yine herkes biliyor. Bu kurumların hayatımızdaki yerini daha iyi anlamak istiyorsak gözlerimizi kapayalım ve bunları yok sayalım. Sonrada Bolu'da yaşam nasıl olurdu diye, şöyle bir hayal edelim.
S-5: İLK ÖRNEKLER:
Kültürümüzde kitlelerin eğitimi genelde irfan yoluyla gerçekleşmiş ve nesillerden nesillere, doğru kabul edilen değerler aynen aktarılmıştır. İslam coğrafyasına girdikten sonra kurduğumuz devletlerde kamunun ihtiyacı olan elemanların yetiştirilmesine yönelik ilk çabaların kaynağı da Karahanlılar olmuştur. Ebu İsak İbrahim Buğra Han'ın kurduğu ve bu günkü anlamda kamunun ihtiyaç duyduğu elemanları yetiştirmeye yönelik olan bu eğitim kurumu çok özel ve de çok özgün değerler taşır. Her şeyden önce eğitim kurumunu faaliyete geçiren, donanımını sağlayan ve sürekli gelir getirecek vakıfları kuran hanedan ailesi, kurumun işletilmesine hiç karışmamış, hatta mütevellisi içinde bile bulunmamıştır. Semerkant'ta açılan ve "Semerkant Medresesi" diye de anılan bu okulun önemli bir ayrıcalığı da öğretmenlerin maaşları ile öğrencilerin burslarına gösterilen hassasiyettir. Herkesin ihtiyacına göre düzenlenen ödemeler ayrıca enflasyona karşı korunmuş ve gümüşe endekslenmiştir. Bu gelenek Selçuklularda medrese, Osmanlılarda da medrese artı Enderun olarak devam etmiştir.
Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'nden itibaren Para Vakıfları hayatımıza girmiş ve %12-%13 faizle paralar çalıştırılmıştır. Ebu Suut Efendi'nin verdiği fetvada bu uygulama hukuki zemin hazırlamıştır.
S-6: OSMANLILARDA VAKIF:
Osmanlı torağında tarihi boyunca değişik amaçlı vakıflar oluşmuş ve bunlar topluma değişik hizmetler sunmuştur. Vakıflar bugünkü anlamda sosyal devletin misyonunu üstlenen çok dinamik unsurlardır. Zaman içerisinde meydana getirilen bu vakıfların genelde hizmet alanları; cami, şifahane, çeşme, mahalle mektebi, han veya hamamdı. Bunların kurucuları elbette toplumda itibar gören saygın kişilerdi.
Özellikle Osmanlı'da vakıf geleneği hızla gelişmiş ve hemen her güçlü
ailenin kendi çapında bir vakfı olmuştur. Bunun arkasında yatan ağırlıklı neden, topluma hizmet etmekten öte malların müsadere edilmesi korkusudur.
Çünkü Osmanlı devletinde ancak kamuda görev alanlar zengin olabilir, onlar da kamudan ayrılırken çoğu kez birikimlerini kaybederlerdi. Bunun önüne geçmenin en kestirme yolu, çoğu kez vakıf kurmak ve yönetimini de ekber evlâda bırakmaktı. Böylece hem ailenin mal varlılığına, hem de itibarına devamlılık kazandırılırdı.
Sebebi ne olursa olsun uzun yıllar topluma hizmet sunan bu vakıfların kurucularını biz rahmetle anarız. Ancak, bunlardan hiç birinin çapı, hedefi, misyonu adına şenlikler düzenlediğimiz İzzet Baba'nın ki kadar kapsamlı ve de görkemli olmamıştır.
S-7: BOLU'DA VAKIF:
Bolu Saraçhane Cami'yi yaptıran Hacı Mustafa Efendi'nin kurduğu dörtyüzelli kuruşluk para vakfı bu türden olup, %15 faizle çalıştırılması ve geliri ile caminin giderleri yanında; geceleri mum yakma, ölen annesiyle babasının ruhlarına cüz okuma gibi masraflar da bu gelirden karşılanmıştır. (112 KURBANLIK KOYUN PARASI., Yıl - 1850)
Âyân Hacı Emin Ağa tarafından, 1239/1823-1824 tarihinde Çetin Mahallesi'ndeki kendi mülkü üzerine yaptırılan bu cami arsanın bir yanı çay, bir yanı yol, diğer cephelerinde ise Kürekçi Mehmet ile Keskinoğlu Molla Mustafa'nın menzili (evi) vardır. Hacı Emin Ağa, caminin vakfiyesi için koyduğu 10.000 guruşun (2000 kurbanlık koyun parası) dağılımı da yine caminin açık kalması için harcanmıştır.
S-8: HAYIRLARIN İMPARATORU(Hizmetkarı):
Vakıflar şekil itibariyle dinsel motifler taşısa da özde seküler kurumlardır. Kökleri de bizim kültürümüz de boy atarak zamanla gelişmiş ve dal budak salmıştır. Din ile bağlantısı ise hizmetin sadece Allah'ın rızasını kazanmak için yapılmış olmasındandır. Çünkü insana yapılan hizmete dinimiz her koşulda destek vermiş, yapanları da kutsamıştır. Vakıf üzerinden kişisel bir çıkar sağlanmaması da vakıf geleneğimizin önemli özelliklerinden biridir. Tarihimizden süzülen bazı kurumları analiz ettiğimizde, karşımıza dilenmeden hizmet veren, iki kurum çıkar. Bunlardan biri "devlet", diğeri ise ?vakıf'tır.
Zamanla, her konuda olduğu gibi, vakıflar ile ilgili düşüncelerde de köklü bazı değişiklikler oldu. Rant peşinde koşan bazı uyanıklar ülkede vakıf enflasyonuna neden olurken, "İzzet Baysal Vakfı" vergisi ödenmiş, kendi öz kaynaklarına yaslanarak, vakıf gibi vakıf olma konumunu her şartta koruduğu gibi alanında da özgün bir model oldu. Onu özgün kılan bir başka özelliği de vakfın yönetimine ?DEVLETİ' ortak etmesidir. Çünkü İzzet babanın hayat felsefesinde ?DEVLET VARSA BİZ VARIZ' düşüncesi egemendir. Onun bu bağlamda bir başka bakış açısı da ?DEVLET BANA NE VERDİ, DEMEDEN ÖNCE, BEN DEVLETİM İÇİN NE YAPTIM, DİYE KENDİNE BİR SOR'
Hal böyle ise devlete de düşen İzzet Baba'nın eserlerini vakıf senedinde yer alan ilkelerin temel prensipleri içerisinde işletilmesine nezaret etmektir. Aksi bir durum tarafları hem hukuk hem de tanrı karşısında sıkıntıya sokmakla kalmaz toplumun vicdanında da onarılmaz yaralar açar.
S-9: VAKIF VE İNANÇ
*O, HEM TANRININ HEM DE CUMHURİYETİN MESAJINI DOĞRU OKUMUŞTUR
*"TANRI İLE ARANA ARACI KOYMA, İBADETİNE DE TANIK TUTMA"
*ONUN TECİHLERİ İSLAMIN ÖZÜ VE GÜLEN YÜZÜDÜR
S-10: İSLAMIN MESAJI
İnancını kendisi ile tanrı arasında bir tasarruf olarak gören bu nedenle de ibadetine tanık tutmayan İZZET BABA bilelim ki insana hizmet etmenin hakka hizmet etmek olduğu anlayışının her zaman arkasında duran İslam'ın gülen yüzüdür.
*KARŞIMA KUL HAKKIYLA GELME
*KAMU MALINA ZARAR VERENİN CENAZE NAMAZINI BEN KILDIRMAM?
*İŞÇİSİYLE HELALEŞEREK AYRILAN BİR PATRON
*BOLU'DA KAMUNUN YÜKÜNÜ OMUZLAYAN BİR BABA
S-11: CUMHURİYETİN MESAJI
İZZET BABA Cumhuriyet ne yaptı? diyenlerin, gözüne sokulan tanrının parmağı, cumhuriyetin temel değerlerini kemirmeye kalkanlara, göğsünü tunçtan siper yapanların en önünde gidenidir. O ki, üç beş oy uğruna, adını verdiğin üniversiteyi, ateist yetiştiren bir kurum gibi göstermeye kalkan politikacılara tavır almakla kalmayıp hizmetin; cumhuriyet ilkelerinin güçlenmesi doğrultusunda süreklilik kazanması için ?Vakıf Senedi'ne:
?Özellikle Bolu şehrine ve Bolu halkına olmak üzere Türkiye dâhilinde her yere ve her vatandaşa imkânları ölçüsünde ihtiyaçları bulunan bilimsel, sosyal, kültürel ve sağlık hizmetlerinde bulunmak bu vakfın amacıdır. Bu amacını çağdaş, laik demokratik Atatürkçü düşünce ışığında ve Ulu Önderin muasır medeniyete ulaşmada gösterdiği yoldan şaşmadan gerçekleştirmeyi esas alır' anlayışını yani 4. Maddeyi özenle yazdıran kişidir.
S-12: LİDER VE YÖNETİCİ
LİDER
Hedef koyar, vizyon çizer ve her türlü marjinallikten uzak durarak bunu kitlelere benimsetir. Heyecan dalgaları yaratarak arkasından bir sel akıtır. Topluma büyük sıçramalar yaptırır.
S-13: LİDER VE YÖNETİCİ
İyi bir YÖNETİCİ ise, mesajı alır, vizyona uygun planlar yapar ve onu başarıyla uygulayarak artı değerler yaratır. Sonra da yarattığı değerlerle binlerce aileye iş ve aş temin eder. İzzet Baba bu yanıyla da dikkate alınması gereken saygın ve örnek bir kişiliktir. Çünkü o, emeği kutsal, devlete vergi ödemeyi de ibadet sayan bir geleneğin öncülerindendir. Öyle olduğu için de defalarca İstanbul'un vergi rekortmeni unvanını almıştır.
S-14: İZZET BAYSAL VAKFI VE DEVLET
*DEVLET VARSA BİZ DE VARIZ?
*DEVLET VAKIF SENEDİNİN RUHUNU RENCİDE ETMEMELİDİR
*VAKFIN GERÇEK SAHİBİ BOLU HALKININ MAHŞER-İ VİCDANIDIR.
S-15: SONUÇ
Bugün için, ülkemizde bir tür vakıf enflasyonu yaşanıyor?
Bir ulu kişi düşünün ki, bir kentin son yirmi yılına damgasını vurmuş.
Sorumlu ve yararlı bir yurttaş düşünün ki devletin sorumluluğunda olan eğitim ve sağlık kurumlarının oluşumunu omuzlayıp, devletin yükünü hafifletmiş. Bir sanayici iş adamı düşünün ki, bağrından çıktığı baba toprağına borcunu ödemek için, herkesin gıpta ile baktığı servetini, son kuruşuna kadar hemşehrilerinin hizmetine sunmuş. Ve bir belde düşünün ki yüceltip baş tacı yaptıkları İzzet Baba'ları için ?Şükran Günleri' düzenlemiş ve insanlara, insanlık dersi vermiş.
S-16: SONUÇ
Günümüzde İzzet Baba'nın adını taşıyan kreşe giden bir çocuk, yine
İzzet Baba'nın adını taşıyan okullarda okuyarak dilerse lisans,
dilerse mastır ve doktora eğitimi alabilir. Böyle bir ayrıcalık sadece
'İzzet Baysal Vakfı'na özgüdür. Aslında bu, fark edilmesi gereken bir
ayrıcalıktır. Fark edilmesi gereken bir başka ayrıcalık ise, vakfın
Cumhuriyetin kökleşmesine yaptığı içten katkıdır. Sayıları yüzlerle ifade edilen başarılı öğrencilere verilen karşılıksız burslar bu anlayışın en canlı kanıtıdır. Bu gençlerden istenilen ise sadece Cumhuriyetimizin değerlerine sahip çıkacaklarının sözüdür.
S-17: SONUÇ
İZZET BAYSAL GERÇEĞİNİ, EĞİTİMİN KONUSU YAPMAK.
KONYA'NIN AKŞEHİR LİSESİ'NDE DERS KONUSU YAPILIYORSA, BOLU'DA ÜNİTE BOYUTUNDA ELE ALINMALIDIR
İlave Hayatının bütün kazanımlarını Bolu'da yatırımlara dönüştürerek
yüzlerce aileye aş ve iş kapısı açan İzzet Baba'yı geleceğimizi
teminatı olan çocuklarımızın gönüllerine, beyinlerine ve de yüreklerine öylesine yerleştirelim ki gelecekte bu kültürden nice İzzet
Baysal'lar çıksın. Ben inanıyorum ki O'nun kişiliğini şekillendirmiş olaylar ile olgular arasında çocuklarımız sağlıklı bağlar kurabilir ve de oradan süzülüp gelen mesajları bağlamından koparmadan doğru okuyup güncelleyebilirlerse, hiç şüpheniz olmasın, hem onlar hem de toplum geleceğini daha kolay güvenceye alacaktır.
S-18: SONUÇ
Onun ayrıcalıklı yapan bir başka özelliği de kurduğu ve her şeyini verdiği vakfının geleceğin içinden çıktığı Bolu halkına emanet etmesidir. İyi güzelde bu işin pratiği nasıl olacak? Şimdilik ailenin özverisi ile işler gidiyor. Ama bu işin yarınları da olacaktır. Ben derim ki bu vakıf insana hizmetini sürdürecekse İZZET BABA'dan geçinmenin peşinde olmayanlar ev ödevlerin sesli düşünmeye başlamalıdırlar. 05 MART 2006
NOT: Konuşma bilgisayardan ?slaytlar halinde' ekrana yansıtılarak yapılmıştır.
