1982 Anayasa'sındakapsamlı değişiklik öngören5982 sayılı Anayasa değişikliği paketi, 12.Eylül. 2010 tarihinde halk oylamasına sunulacak. Referandumda "evet" oylarının "hayır" oylarından fazla çıkması halinde26 maddelik paket onaylanmış ve değişiklik gerçekleşmiş olacak.
Bolu Barosu avukatlarından Erol Altıntaş'ın Anayasa değişiklik paketi hakkındaki görüşlerini sorduk.
Bu anayasa değişikliğinde çocuklar, yaşlılar ve özürlü vatandaşlar hakkında ne gibi düzenlemeler mevcuttur?
-Av. Erol Altıntaş: Anayasanın 10.Maddesine eklenen bir fıkra ile "çocuklar, yaşlılar, özürlüler için alınacak tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı yorumlanamayacağı hükmü getirilerek,sayılan gruptaki kişilere pozitif ayrımcılığın yapılacağı ve özel olarak korunacağı hükmü getirilmiştir.
Anayasa değişiklikleri ile kişisel verilerimizin korunması ile ilgili ne gibi düzenlemeler mevcuttur?
-Av. Erol Altıntaş:Anayasanın 20. Maddesine eklenen bir fıkra ile,herkesin kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteyebileceği , bu veriler hakkında bilgilendirileceği, bu verilere erişilebileceğive bu verilerin düzeltilmesiniveya silinmesini talep edebileceğidüzenlenmiştir. Kişisel verilerin ancak kanundaöngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıylaişlenebileceği düzenlenmiştir.
Vatandaşların yurt dışına çıkma özgürlüklerinin kısıtlanması yeni anayasa değişiklikleriile hangişartlara tabi tutulmuştur?
-Av. Erol Altıntaş: Vatandaşınyurt dışına çıkma hürriyetinin, ancak suç soruşturması veya kavuşturması sebebiyle ve ancak hakim kararıyla sınırlandırılabileceği düzenlenmiştir. Eski düzenlemede hakim kararı şartı olmamakla birlikte aynı zamanda vatandaşlık ödevi sebebiyle de bu hürriyetin kısıtlanabileceği düzenlenmekteydi.
"BİRDEN FAZLA SENDİKAYA ÜYE OLUNABİLECEK"
Bundan böyle aynı anda aynı iş kollarında sendikalara, işçi olarak üye olmamız mümkün müdür?
-Av.Erol Altıntaş: Anayasanın 51. Maddesinin 4. fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır. Bu fıkrada "aynı zamanda ve aynı işkolunda birden fazla sendikaya üye olunamaz" hükmü yer almaktaydı.Dolayısıyla artık, aynı anda ve aynı işkolunda birden fazla sendikayaüye olunabilmenin yolu açılmış bulunmaktadır.
MEMURLARA TOPLU SÖZLEŞME VE GREV HAKKITANINIYOR MU?
Yeni anayasa değişiklikleri ile memurlara toplu sözleşme ve grev hakkı tanınmış mıdır peki ...?
-Av. Erol Altıntaş: Evet açıklayayım. Yapılan değişiklikle, memurlara toplu sözleşme hakkı tanınmıştır. Bununla beraber, memur ile işveren olan devlet arasında , en etkili mücadele aracı olan grev hakkı tanınmamıştır.Yapılan değişiklik, bu yönüyle eksik bir düzenlemedir.
Anayasa değişiklikleriile ilk defakurulacak olan Kamu DenetçiliğiKurumu'ndan bahsediliyor. Bu kurum ne getirecek, böyle bir kurul vatandaşa ne gibi bir fayda sağlayacak ?
-Av. Erol Altıntaş: Kamu denetçiliği idarenin işleyişi ile ilgili vatandaşların şikayetlerini inceleyenbir kurumdur. Kamu denetçiliğiKurumu, idarenin işlemlerini, şikayet üzerinehukuka ve hakkaniyete uygunluk yönünden denetlemektedir. Bununla birlikte idareyi zorlayıcı icra nitelikte karar alamamaktadır. Sadece kamuoyunu bilgilendirmeye yönelik karar alabilmektedir.
Bundan böylepartilerin, Anayasa mahkemesincekapatılmasıdurumundao partinin milletvekillerinin bazılarınınmilletvekili sıfatları düşecek mi ?
-Av. Erol Altıntaş: Anayasanın 84. Maddesinin son fıkrasının yürürlükten kaldırılması ile partisinin temelli kapatılmasınabeyan ve eylemleri ilesebep olduğu Anayasa Mahkemesinin kapatmaya ilişkin kesin kararında belirtilen milletvekilinin milletvekilliğinin sona ermesi durumuna son verilmiştir.
Yüksek Askeri Şura kararlarına karşılık, artık yargı yolu açılacak mı ?
-Av. Erol Altıntaş: YAŞ'ın her türlü kararlarına karşı yargı yolu açılmamıştır.Ancak, terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma hariç her türlü ilişik kesme kararlarına karşı yargı yolu açılmıştır.
MEMURLARA YARGI YOLU AÇILIYOR MU?
Memurlar bu değişikliktensonradisiplin kararlarına karşı yargı yoluna başvurabilecekler mi?
-Av. Erol Altıntaş: Evet bundan böyle memurlar, uyarma ve kınama cezaları da dahil, her türlü disiplin kararlarına karşı yargı yoluna başvurabileceklerdir.
Anayasa değişikliklerinde askeri yargı ile ilgili ne gibi düzenlemeler mevcuttur; artık sivil vatandaş olarak askeri mahkemelerde yargılanacak mıyız?
-Av. Erol Altıntaş:Askeri yargı, askeri mahkemeler ile disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür. Bu mahkemeler, asker kişiler tarafından işlenen askeri suçlar ile bunların asker kişiler aleyhineveya askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevlidir.Devletin güvenliğine ve anayasal düzene ait suçlar her halde adliye mahkemelerinde görülür .Artık savaş hali haricinde, asker olmayan kişiler askeri mahkemelerde yargılanmayacaklardır. (Anayasanın 145.maddesi değiştirilmiştir.)
ANAYASA MAHKEMESİNİN YAPISI DEĞİŞİYOR MU?
Anayasa Mahkemesinin yapısı ne şekilde düzenleniyor; eski düzenlemeye göre ne gibi değişiklikler geliyor?
-Av. Erol Altıntaş: Anayasa Mahkemesinin üye sayısı 11 'den 17'ye çıkarılıyor. Eski düzenlemede üyelerin tamamını Cumhurbaşkanı seçiyor idi, yeni düzenmede ise Meclis iki üyeyi sayıştayın gösterdiği adaylar arasından, bir üyeyi ise Baro Başkanlarının serbest avukatlar arasından gösterdiği adaylar arasından seçiyor. Cumhurbaşkanı üç üyeyi Yargıtay, iki üyeyi Danıştay, bir üyeyi Askeri yüksek idare mahkemesigenel kurullarıncakendi başkan ve üyeleri arasındanher boş yeriçin gösterecekleri üçer aday içinden;en az ikisi hukukçu olmak üzere üç üyeyi yüksek öğretim kurulununkendi üyesi olmayan yüksek öğretim kurumlarınınhukuk, iktisat ve siyasal bilimler dalında görev yapanöğretim üyesi arasından göstereceğiüçer aday içinden ; dört üyeyiüst kademe yöneticileri serbest avukatlar,birinci sınıf hakim ve savcılar ileen az beş yıl raportörlük yapmış anayasa mahkemeleri raportörlerinden seçer..
Anayasa Mahkemesine vatandaş olarak başvuru hakkı tanınacak mı ?
-Av.Erol Altıntaş: Anayasanın148.Maddesine eklenen bir fıkra ile bu imkan sağlanmıştır. Bu düzenleme ilehakkına kavuşmadığını düşünen vatandaşlarıniç hukuk yollarını tükettiktenbaşvuracağıyeni bir hukuk yolu getiriliyor.Bireyler, anayasal hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiğini düşünmesihalinde dilerse AİHM'EBAŞVURMADAN ÖNCE Anayasa Mahkemesi'nebaşvurabilecek. Bu düzenleme"Hukuk devleti" ilkesine ivme kazandıran bir değişikliktir.
Genel Kurmay Başkanı ve kuvvet komutanlarına görev suçlarından dolayı yargı yolu açılıyor mu?
-Av. Erol Altıntaş: Anayasanın 148. Maddesinde yapılan değişiklikle "Meclis başkanı, Genel Kurmay Başkanı, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlarıile Jandarma Genel Komutanı görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divanda yargılanırlar." Hükmü getirilerek darbe anayasasının doğurduğu hukuksal boşluk giderilmiştir. Bu düzenleme ile "hukuk devleti" ilkesine aykırılık teşkil eden hukuki boşluk bertaraf edilmektedir.
HSYK'NIN DURUMU NE OLUYOR?
HSYK'nın durumu konumu ve yapısı nasıl olacak, herhangi bir değişikliğe uğrayacak mı, kaç üyeden oluşacak, konu merak edilen bir konu çünkü...?
-Av.Erol Altıntaş:Anayasa'nın 159.maddesinde yapılan değişiklikle Hakimler ve Savcılar yüksek Kurulu'nun (HSYK) 7 olan üye sayısı 22'ye çıkartılıyor. Üye seçim sistemi bütünüyle değiştirilerek daha geniş tabanlı., çoğulcu, katılımcı ve temsil esasına dayalı yeni bir yapıya kavuşturuluyor. İlk derece hakim ve savcılarının kurulda yedi üye gibi ciddi bir sayı ile temsil edilmelerinin önü açılıyor.Bugüne kadar sadece Adalet Bakanı,müsteşarıve üst yargı organı üyelerinden oluşan kurul, hukuk ve yargı camiasından temsilcilerin de bulunmasıile daha şeffaf bir yapıya kavuşturuluyor.Son yıllarda çokca tartışılan HSYK'nın meslekten ihraç kararlarına karşı yargı yolu açılarak Ferhat Sarıkaya olayı gibi haksız uygulamaların önüne geçilmesi mümkünhale geliyor.Bu değişiklikler çokca arzu edilen ve beklenen yargı reformu çalışmalarının önünü açıyor ve "hukuk devleti"ilkesinin yerleşmesineolanak sağlıyor.
Ekonomikve Sosyal Konseyin durumu ne oluyor, bunlaranayasal güvence altına alınıyor mu?
-Av. Erol Altıntaş: Anayasa'nın 156. Maddesinde yapılan değişiklikle,Sendikalar,esnaf ve sanayicinin bağlı bulunduğu dernekler, meslek örgütleri, bazı hükümet üyelerinden oluşan Ekonomik ve Sosyal Konsey, anayasal güvence altınaalınıyor..Konsey çalışmalarıhükümetlerin tercih ve inisiyatifine bırakılmıyor. Sivil toplum örgütlerinin , devletin,ekonomik ve sosyal politikalarının belirlenmesinde rolü arttırılıyor. Bu değişiklik"sosyal devlet" ilkesinin bir tezahürüdür.
