Bolu Bağışçılar Vakfı'nın kurulması için ön ayak olan ve daha sonra milyonlarını bu vakfa aktarmaya başlayan Haldun Taşman, CNBC-E BUSINESS'e verdiği röportajda kendisi ve ailesi ile ilgili bilinmeyenleri anlattı.
Hemşerilik fonunu Bolu'ya taşıdı
Fabrikalarını satan bilge Haldun Taşman 140 milyon dolar değerindeki fabrikalannı bir çırpıda satıp kendini hayır işlerine adadı. ABD'de gördüğü hemşehrilik fonu sistemini memleketi Bolu'ya taşıdı. Bugün tek uğraşı var: Hemşehrilik fonunu Türkiye'de diğer kentlere yaymak.
Taşmanlar'ın malikanesindeyiz. Intel'in eski CEO'su Craig Barrett ve eşi Barbara, Taşmanlar'ın ısrarlı davetleri karşısında sonunda pes ettiler. Dört ay önce Türkiye'ye gelip, önce Kapadokya'yı balonla turladılar, ardından Konya'da semazenleri izlediler ve oradan da Bodrum'a geçerek kendilerini Halikarnas'ın büyüsüne kaptırdılar. Geçen ay ise Barrettlar'ın yerini Oklahomalı bir banka patronu, Amerikan Forbes 400 listesinden bir dolar milyarderi almıştı. Eşiyle birlikte Taşmanlar'ın davetlisi olarak İstanbul'a gelmiş, İstanbul'un keyfini sonuna kadar çıkarmıştı. Taşmanlar'ın misafirperverliği Türkiye topraklarıyla sınırlı değil, ikilinin yılın diğer yarısını geçirdikleri Phoenbc, Arizona'daki evleri de davetleriyle ünlü. Davetli listesinde genellikle, valiler, belediye başkanlan ve VVallmart, Intel gibi Amerika'nın büyük şirketlerinin üst yöneticileri yer alıyor. Bu listeye elbette çiftin Türk dostları da dahil ediliyor. Amerika'da yaşayan Türkler'in bu kadar çok Amerikalı dost edinmesi pek sık rastlanan bir durum değil. Nihal Taşman, verdikleri bir davete katılan Türkiye'nin eski Los Angeles Başkonsolosu'nun şaşkınlığını gizleyemediğinden ve "İlk kez bir Türk vatandaşının davetinde bu kadar çok Amerikalı görüyorum" dediğinden bahsediyor. Haldun Taşman'ın hayatına bakınca seçkin dostlar, davetler, ödül törenleri, kısacası pınlhlı bir hayat görüyorsunuz. Ama içinizden, "Dolar milyarderleri kulübüne üye olmalı" diye geçiriyorsanız fena halde yanılıyorsunuz. Hatta dostlarına bakarak mütevazı bir hayatı olduğu bile söylenebilir.
Hemşerilik fonu nedir?
Yıl 2008... Bir ödül töreni... Haldun Taşman'a, "atalarına olan bağlılığını bırakmadan Amerikan vatandaşlarının özümseyenlere" verilen Ellis Adası Şeref Madalyası takılıyor. 2008 yılında bu madalya Türkiye'den iki kişiye verilmiş. Biri ünlü doktor Mehmet Öz, diğeri Haldun Taşman... Taşman, Phoenbc Arizona'daki ofisinde... Bir yandan kahvesini yudumluyor, bir yandan geçmiş yıllan düşünüyor. Talaş Amerikan Koleji Community Foundation (Hemşeri/Topluluk Fonu) yeni bir vakıf modeli olarak ilk kez ABD'de uygulandı 1970'den itibaren bu model ingiltere, Almanya ve bunları takiben Doğu Avrupa, Asya ve Latin Amerika ülkelerine yayıldı Son zamanlarda faaliyetleri ile popülerlik kazanan Global Civing (www globalgiving com), Social Venture Partners (www.socialventurepartners.com) ve Hindistan'da Cive to India (www.givefoundation.org) bu modelin örneklerinden. Hemşeri veya topluluk fonu olarak Türkçeye çevirebileceğimiz bu yapıların kuruluş amacı bağışçılığı zengin ailelerin tekelinden kurtanp, tabana yayarak, ilgili olduğu bölgenin kalkınmasına destek vermek. Söz konusu fonlar talepte bulunan vakıflara biriken bağışları aktarıyor Ama bunu yaparken vakfın faaliyetlerini de denetliyor. Kısacası sadece işini iyi yapan vakıflara fon aktardıktan için bir rekabet ortamının oluşmasına ve hizmet kalitesinin artmasına katkıda bulunuyorlar.ve Robert Kolej günlerini, Fullbright bursuyla Columbia Üniversitesi'ne MBA için gidişini, iki yıl Wall Streef te, Deloitte'de çalıştıktan sonra "büyük şehirler ve şirketler bana göre değil" diyerek Arizona'ya yerleşmesini, burada plastik sanayiinde faaliyet gösteren Tech Group'da muhasebe müdürü olarak işe başlayışını ve şirket ortaklığına kadar yükselişini gözlerinin önüne getiriyor. Taşman'ın profesyonel olarak başladığı işi, patronu Steve Uhlmann ile kurduğu yalan dostlukla birlikte ortaklığa dönüşmüş. Plastik sektörünün yıldızının parladığı yıllarda, önce ABD içindeki tesislerinin sayısını artırmaya başlayan şirket, Meksika Guadalajara'dan Porto Riko'ya, Dublin'den Çin'e ve Singapur'a kadar dünyanın pek çok noktasında fabrikalar açmış. Sağlık devi PFIZER'a tek kullanımlık şırıngadan tutun da plastikten yapılan ne varsa üretmişler. 35 yıl boyunca Hewlett Packard'ın baskı makineleri için üretilen kartuşları imal etmişler. Toyota için kaputun altında gördüğünüz küçük plastik parçalardan aklınıza geleni onlar yapmış. Casio müzik aletlerinin plastik bileşenlerini de... Ve başka birçok büyük firmanın yer aldığı uzun bir müşteri portföyü olmuş. Sonuç, 35 yılın sonunda 13 fabrikada 3 bin 500 kişi istihdam eden ve 200 milyon dolar ciro yapan bir şirketler grubu...
Dramatik bir sahne. İki kızı Haldun Taşman'a, babalarının işinde çalışmak istemediğini itiraf ediyor. Kızlarından biri doktor. Diğeri ise biyomedikal mühendisi. Mesleklerine aşıklar ve plastik işi onların hiç mi hiç ilgisini çekmiyor. İşin tuhafı ortağı Steve'in iki kızı da baba mesleğini sürdürmeye niyetli olmadığını açıklıyor. Peki şirketlere ne olacak? Haldun Bey tedirgin. O günleri şöyle anlatıyor: "işin başında bizden biri olmadan devam edemeyeceğimizi gördük. Ancak yarattığımız değerin bizden sonra devam etmesini de istiyorduk. Ve bir anlaşma yaptık. Şirketin bizim dışımızdaki yöneticilerinin devam etmesi ve adının değiştirilmemesi şartıyla dokuz fabrikamızı 140 milyon dolara sattık." Taşman'ın bugün sadece bir şirkette 7-8 milyon dolar değerinde hissesi var.
FILANTROPİ HALDUN TAŞMAN "BOLU BAĞIŞÇILAR VAKFI TÜRKİYE'NİN İLK HEMŞEHRİ VAKFIYDI. ŞİMDİ ESKİŞEHİR, TRABZON, GAZİANTEP VE KAYSERİ GİBİ ŞEHİRLERİN İLERİ GELENLERİNE BU MODELİN FAYDASINI ANLATMAK İSTİYORUZ."
Haldun Taşman memleketi Bolu'da... Kentin ileri gelenleriyle Bolu için neler yapabileceklerini tartışıyor. Bütün istediği, Amerika'da gördüğü "hemşehrilik fonu" sistemini Türkiye'ye getirmek, başta Bolu olmak üzere sanayileşmeye yeni başlayan pek çok kenti bu yolla kalkındırmak... 2005 yılında sanayiciliğe veda eden Taşman, "Öldükten sonra servetimin hayır işlerinde kullanılmasına imkan tanıyacak bir vasiyet hazırlamıştım. Eşim, 'neden bu işleri bize bırakıyorsun, hayattayken neden kendin yapmıyorsun' dedi ve her şey böyle başladı" diyor. Ama bu hikayenin bazı eksik kısımlan da var. Taşman anlattıkça parçalar yerine daha iyi oturuyor. Söz bir kez daha kendisinde: "Bunu ilk kez kızlarımın Amerika'da okuduğu kolejin mütevelli heyetine girdiğimde fark ettim. Amerikan eğitim sisteminde, okul müdürlerinin, rektörlerin etrafında toplanmış, bağışçı iş adamlarından oluşan bir grup olur. Bu iş adamları yetenekli ve parlak öğrencilere burslar verirler. Bağış yapan bir iş adamı olarak kolejin mütevelli heyetine girdiğimde bunun aynı zamanda başarılı iş adamları ve yöneticilerle tanışmak için eşsiz bir fırsat olduğunu gördüm." Hisselerini devreden Taşman, artik haftanın yedi günü çalıştığı bir işi olmadığına göre hayırseverlik işini daha da büyütebileceğim düşünüyor. Tohumluk diye küçük bir miktar bağış yaptığı bir hemşehri fonu olan Arizona Community Foundation'ın varlıklarının kısa zamanda 14 milyon dolan geçtiğini görüyor ve kendisine şu soruyu soruyor: Neden Amerika'daki Türkleri örgütleyip, Türkiye'ye yardım edecek yeni bir fon kurmuyoruz? Dostlanna konuyu açıp planına destek arıyor ve bulduğu destekle Turkish Philantrophy Fund'un (Türk Hayırsever Fonu) kuruluşuna öncülük ediyor. 2007'de fon kurulmadan bir yıl önce, doğduğu topraklara Bolu'ya giderek şehrin önemli isimlerine "Bolu için ne yapabilirim" diye soruyor. Taşman'ın bugün Bolu için şöyle bir planı var "Derginizin yayımladığı Yaşanabilir Kentler Araştırması'nı takip ediyorum. Bolu'yu üst sıralara taşıyan kriterlerin eğitim ve sağlık olduğunu görüyorum. Bolu'da eğitim ve sağlık alanındaki gelişmede en büyük pay izzet Baysal Vakfı'nındır. Rahmetli İzzet Baysal bu vakfı, tamamen eğitim ve sağlık alanında bağış yapacak şekilde kurdu. Ben de diğer alanlarda kentin gelişimine yardıma olacak bir vakıfla tamamlayıcı olmak istedim. 32 Bolulu hayırseverin katkısıyla kurulan Bolu Bağışçılar Vakfı, 1 milyon dolar varlığa sahip. Bunun 800 bin dolarını Taşman bağışlamış. Yine de vakfın geliştirdiği projelere bakıldığında Taşman'in hayalini kurduğu çizginin uzağında olduğu söylenebilir. Vakfın en önemli projesi, geçtiğimiz aylarda temeli atılan okul öncesi eğitime yönelik merkezin inşaatı. Bu merkez hem izzet Baysal Üniversitesi'nde okul öncesi eğitimle ilgili insan kaynağı yetiştirilmesine yardıma olacak, hem de kentteki okul öncesi eğitim ihtiyacına karşılık verecek şekilde tasarlanmış. Faydalı olacağına şüphe yok ama Taşman, eğitim ve sağlık alanı dışına yoğunlaşmış bir vakıf için yola çıkmıştı... Bu süreçte Haldun Taşman için asıl sorun Bolu'da kopan fırtına olmuş. Hakkında pek çok komplo teorisi üretilmiş. Sorosçulukla itham edilmiş.
İKİ DEDESİ DE İSYANDAN İDAM EDİLMİŞ
32 hayırseverin katkısıyla kurulan Bolu Bağışçılar Vakfı, 1 milyon dolar varlığa sahip. Bunun 800 bin dolarını Taşman Ailesi bağışlamış. Haldun Taşman, tam "İsyancı olduğu için Kuva-i Milliye tarafından idam edilen bir dedenin torunu olmak ve bunların fütursuzca yazılıp çizilmesi nasıl hissettiriyor" diye sormak üzereyken bizi durduruyor ve anlatmaya başlıyor: "Öncelikle bir değil iki dedem idam edildi. İrvanyalı Hacı Emin Efendi ve Hacı Hamdi Boyacıoğlu. Ama Kuva-i Milliye tarafından değil, Çerkez Ethem tarafından. Üstelik Atatürk'ün asılmamaları için gönderdiği telgrafa rağmen, iki dedem de 600 senelik bir imparatorluğun çökmemesi gerektiğine inanmışlar ve isyan çıkarmışlar. Diğer yandan biz Atatürk sevgisiyle büyüdük. Babamın kuzeni Cevat Eyüp Taşman'dır. 1910 yılında Robert Kolej'den mezun olup Columbia Üniversitesi'nde burslu okumuş, uzun süre ABD'de çalışmış ve petrol konusunda dünyanın önde gelen adamlarından biri haline gelmiş bir insandır Atatürk 1935'te Cevat Eyüp Taşman'ı çağırarak MTA'nın başına geçmesini istedi. Bugün Türkiye'nin Güneydoğusu'nda çıkarılan petrollerin keşfinin onun zamanında yapıldığını biliyor musunuz? Ya da dayım Ahmet Hamdi Boyacıoğlu'nun Anayasa Mahkemesi eski başkanlarından biri olduğunu?" eleştirilmiş. Dedelerinin Kurtuluş Savaşı'nda düşmanla işbirliği yaptığı söylenmiş. Taşman bunların hiçbirine cevap vermemiş. İyi ama neden? Galiba tecrübe böyle bir şey... "Sanayiciyken GE'den öğrendiğimiz bir şey vardı. EMyelim 100 kişi çalıştırıyorsunuz. İçlerinden 20 kadarı işi kendininmiş gibi benimseyip, odaklanır. 60 kadan nötrdür. Geri kalan 20 kişi ise mutlaka bozuculardan oluşur. Bunlar negatif insanlardır, yapmak istemezler. Toplumlarda da bu dağılım vardır. Sistemin bunları elimine etmesi gerekiyor. Hiçbir kent dışarıdan beslenmeden kalkınamaz. Boluluların kalkınmak için pozitif düşünerek bu insanlara fırsat vermemesi gerekiyordu. Yaptılar da..." diyor. Ve ekliyor, "Amerikan futbolunda sahanın içinde, tribünde birçok şey olur. Ama iyi oyuncular sadece topu takip eder. Yeterince odaklanmışsanız hiçbir negatif düşünce sizi durduramaz." Taşman'ın sıradaki hedefi ise Amerika'dan öğrendiği hemşeri vakfı modelini diğer kentlere de anlatmak. Bolu Bağışçılar Vakfı Türkiye'nin ilk hemşehri vakfıydı. "Eskişehir, Trabzoa Gaziantep, Kayseri gibi yerlere bu modelin faydasını anlatacağız" diyor ve ekliyor: "Bağış işini zenginlerin tekelinden çıkanp tabana yayan bir sistem bu. Eğer akıllarına yatarsa onlar da bir araya gelip kendi vakıflarını kurabilirler." Haldun Taşman iş adamlığını bıraktığı 2005 sonrasını "Hayatımın en muhteşem beş yılıydı" diye özetliyor. Ama bunun nedeni, kalburüstü dostlarıyla çıktığı eğlenceli seyahatler ya da katıldığı üst düzey davetler değil. Onu izleyenler, 6O'ından sonra yaşamında daha büyük bir anlam arayışına girmiş bir adamın manevi canlanmasına tanıklık ettiklerini söylüyorlar. Üstelik bu canlanma için "Ferrari'sini Satan Bilge" kitabının baş karakteri avukat Julian Mantle gibi, kalp krizi geçirip kendini Himalayalar'da yaşayan Sivana Bilgeleri'nin öğretilerine adamasına gerek kalmamış. (CNBC-E BUSINESS)
