İlacın İlacı Kim?
Modern tıp, insan ömrünü uzatan ve yaşam kalitesini artıran sayısız ilacın geliştirilmesini sağladı. Enfeksiyonlardan hipertansiyona, diyabetten kanser tedavisine kadar pek çok hastalıkta ilaçlar tıbbın en önemli araçlarından biri. Ancak her güçlü aracın olduğu gibi ilaçların da doğru kullanılmadığında sorunlara yol açabileceğini unutmamak gerekiyor.
Günümüzde önemli sorunlardan biri, ilacın yalnızca gerektiğinde değil, bazen gereğinden fazla kullanılmasıdır. Birden fazla hastalığı bulunan özellikle ileri yaştaki kişilerde çok sayıda ilacın aynı anda kullanılması, yani polifarmasi, ilaçların birbirleriyle etkileşme ve yan etki riskini artırabilir. Bazen yeni ortaya çıkan bir şikâyetin nedeni yeni bir hastalık değil, kullanılan ilaçlardan biri olabilir. Böyle durumlarda çözüm, listeye bir ilaç daha eklemek değil, kullanılan ilaçların yeniden değerlendirilmesi olabilir.
Ancak gereksiz ilaç kullanımının nedenlerini yalnızca hekimin reçeteleme davranışında aramak da doğru değildir. Bazen hasta, doktora ilaç yazması konusunda farkında olarak veya olmayarak baskı oluşturabilir. “Geçen sefer bu ilaç iyi gelmişti”, “Başka bir doktor bana antibiyotik vermişti”, “Bir ilaç yazmadan çıkmayayım” veya “Tahlillerim normal ama yine de bir vitamin takviyesi kullanayım” gibi beklentiler hekimin kararını zorlaştırabilir.
Hekim, hastasının beklentisini karşılamak ile tıbben gerekli olan tedaviyi uygulamak arasında her zaman doğru dengeyi kurmak zorundadır. Hastanın memnun olması elbette önemlidir; ancak iyi hekimlik, hastanın istediği her ilacı yazmak anlamına gelmez. Bazen hastaya ilaç yazmamak, ilaç yazmaktan daha doğru bir tıbbi karardır.
Özellikle antibiyotikler bu konuda önemli bir örnektir. Antibiyotikler bakteriyel enfeksiyonların tedavisinde hayat kurtarıcı olabilir; ancak viral enfeksiyonlarda gereksiz antibiyotik kullanımı hastalığı iyileştirmez. Bunun yanında antibiyotik direncinin gelişmesine katkıda bulunabilir. Dolayısıyla “Bir antibiyotik yazın, hemen iyileşeyim” düşüncesi her zaman doğru değildir.
Benzer şekilde ağrı kesiciler, mide ilaçları, uyku ilaçları ve çeşitli vitamin-mineral takviyeleri de toplumda zaman zaman doktor önerisi olmadan veya uzun süre kullanılabiliyor. İnternet ve sosyal medya ise sağlık konusunda bilgiye ulaşmayı kolaylaştırırken yanlış veya eksik bilgilerin hızla yayılmasına da zemin hazırlıyor. “Doğal olan zararsızdır” veya “Bana iyi geldiyse sana da iyi gelir” düşüncesi bilimsel bir yaklaşım değildir.
İlaçların etkisi kadar yan etkileri, dozları, kullanım süreleri ve diğer ilaçlarla etkileşimleri de önemlidir. Aynı ilaç bir kişi için gerekli ve yararlı olabilirken, başka bir kişi için uygun olmayabilir. Bu nedenle ilaç kullanımı kişisel değerlendirme gerektirir.
Peki, ilacın ilacı kim?
Bazen cevap yeni bir ilaç değildir. Bazen ilacın dozunu azaltmak, gereksiz bir ilacı bırakmak, ilaçlar arasındaki etkileşimi fark etmek veya hastanın gerçekten o ilaca ihtiyacı olup olmadığını yeniden değerlendirmektir.
Bu nedenle hem hekimlerin hem de hastaların ilaç konusunda ortak bir sorumluluğu vardır. Hekimin görevi bilimsel kanıta ve hastanın klinik durumuna göre doğru tedaviyi belirlemektir. Hastanın görevi ise hekimin önerisini sorgulamaktan çekinmemek, ancak gerekli olmayan bir ilacı talep etmek yerine tedavinin nedenini anlamaya çalışmaktır.
Tıbbın amacı mümkün olduğunca çok ilaç kullanmak değil, hastaya ihtiyacı olan doğru tedaviyi vermektir. İyi hekimlik bazen doğru ilacı yazmak, bazen dozunu değiştirmek, bazen de artık gerekli olmayan ilacı bırakabilmektir. Çünkü ilaç da bir tedavi aracıdır. Önemli olan daha fazla ilaç kullanmak değil; doğru ilacı, doğru dozda, doğru sürede ve doğru kişide kullanmaktır.
Sağlığınıza dikkat edin, sağlıcakla kalın.
Dr. Oruç Yunusoğlu
