Şekerden kaçarken beynimizi mi riske atıyoruz?
Şekersiz ürünler gerçekten sağlıklı mı? Diyet içecekler ve yapay tatlandırıcılar konusunda yeniden düşünmenin zamanı gelmedi mi?
Şekerden uzak duruyoruz. Kahvemize şeker atmıyor, diyet içecekleri tercih ediyor, tatlı ihtiyacımızı şekersiz ürünlerle karşılıyoruz. Çünkü yıllardır bize aynı mesaj veriliyor. Şeker zararlı, şekersiz olan ise daha sağlıklı!
Peki, gerçekten öyle mi?
Son yıllarda sağlıklı yaşam arayışıyla birlikte yapay tatlandırıcıların tüketimi de hızla yaygınlaştı. Aspartam, sakkarin, asesülfam-K, eritritol, sorbitol ve ksilitol artık pek çok içecek ve gıda ürününün içeriğinde yer alıyor. Ancak bilim dünyasından gelen yeni araştırmalar, bu alışkanlıklarımızı yeniden gözden geçirmemiz gerektiğini gösteriyor.
Neurology dergisinde yayımlanan ve 10 binden fazla yetişkinin yaklaşık 8 yıl boyunca takip edildiği araştırmada, düşük kalorili ve kalorisiz tatlandırıcıları en fazla tüketen bireylerde hafıza ve düşünme becerilerindeki gerilemenin daha hızlı olduğu bildirildi. Araştırmanın en dikkat çekici bulgusu, en fazla tatlandırıcı tüketen grupta bilişsel performanstaki düşüşün en az tüketen gruba kıyasla % 62 daha hızlı olmasıydı. Bu fark, yaklaşık 1,6 yıllık ek bilişsel yaşlanmaya karşılık geliyordu. Orta düzeyde tüketimde de yüzde 35 daha hızlı bilişsel gerileme ilişkisi saptandı.
Özellikle 60 yaş altındaki bireylerde ve diyabet hastalarında bu ilişkinin daha belirgin olması dikkat çekici.
Konuya farmakolojik açıdan yaklaşan Doç. Dr. Oruç Yunusoğlu, önemli bir noktaya dikkat çekiyor. Bir maddenin düşük kalorili olması veya kan şekerini yükseltmemesi, onun vücut üzerinde hiçbir etkisinin olmadığı anlamına gelmez. Asıl sorgulamamız gereken, bugün masum gördüğümüz bu maddelerin uzun vadede metabolizmamızı ve beynimizi nasıl etkilediğidir. Yunusoğlu'na göre sağlıklı yaşam adına tercih ettiğimiz ürünleri de sorgulamaktan vazgeçmemeliyiz. Çünkü şekersiz olan her şey sağlıklı, doğal görünen her şey de zararsız değildir! Elbette bu çalışma, yapay tatlandırıcıların doğrudan beyin hasarına veya hafıza kaybına neden olduğunu kanıtlamıyor. Gözlemsel bir araştırmadan neden-sonuç ilişkisi çıkarmak bilimsel açıdan doğru değildir. Ancak ortaya konulan bulguların dikkate alınması ve daha kapsamlı araştırmalarla desteklenmesi gerektiğini düşünüyorum.
Peki, günlük yaşamımızda nelere dikkat etmeliyiz?
Öncelikle şekersiz ürünleri sınırsız tüketilebilecek sağlıklı alternatifler olarak görmeyelim. Diyet içecekleri ve yapay tatlandırıcı içeren ürünleri günlük beslenmemizin vazgeçilmez bir parçası haline getirmeyelim. Tatlı tüketme alışkanlığımızı azaltalım, ürün etiketlerini okuyalım ve beslenmemizde sebze, meyve ve lifli gıdalara daha fazla yer verelim. Özellikle diyabet hastaları, şeker yerine kullanılan her ürünün kendileri için otomatik olarak güvenli olduğunu düşünmemelidir. Beslenme tercihleri bireysel sağlık durumuna ve tedavi hedeflerine göre belirlenmelidir. Bir diğer önemli nokta da şekerin yerine bal, pekmez veya başka tatlandırıcıları sınırsızca tüketmenin çözüm olmadığını bilmektir. Önemli olan bir ürünü başka bir ürünle değiştirmek değil, genel beslenme alışkanlığımızı iyileştirmektir.
Toplum olarak sağlıklı yaşamı yalnızca kalori hesabına indirgememeliyiz. Popüler sağlık trendlerine sorgulamadan kapılmak yerine bilimsel kanıtlara göre hareket etmeliyiz. Unutmayalım, sağlıklı yaşam yalnızca şekerden vazgeçmek değildir. Bugün masum gördüğümüz tüketim alışkanlıklarının yarın beynimiz ve metabolizmamız üzerindeki olası etkilerini de düşünmeliyiz. Nitekim araştırmada en fazla yapay tatlandırıcı tüketenlerde bilişsel gerilemenin % 62 daha hızlı bulunması, üzerinde düşünülmesi gereken önemli bir bulgudur. Elbette bu sonuç doğrudan nedensellik anlamına gelmiyor. Ancak bize önemli bir uyarıda bulunuyor. Şekerden kaçarken beynimizi ihmal etmeyelim. Çünkü mesele sadece şekeri azaltmak değil, zihnimizi, bedenimizi ve geleceğimizi koruyabilmektir!
Sağlığınıza dikkat edin sağlıcakla kalın...
Doç. Dr. Oruç Yunusoğlu
