Soğuk hava deposunda paletler arasında çalışan bir depo elemanı, dondurucu bir sabahta iskelede çalışan bir inşaat işçisi, kırağı düşmüş bir tarlada hasada devam eden bir tarım işçisi... Meslekleri birbirinden çok farklı olsa da bu üç kişinin karşı karşıya olduğu risk aynı: soğuk stresi. Sıcaklık düştüğünde vücut, hayati organları koruyabilmek için kan akışını kollardan ve bacaklardan merkeze doğru kısıtlar. Bunun sonucunda ellerde uyuşma, parmaklarda beceri kaybı ve genel dikkatte azalma ortaya çıkar. Soğuk hava depolarında bu risk yılın her günü gündemdeyken, sonbahar ve kış aylarında açık sahada çalışan inşaat, tarım ve lojistik personeli için tehlike daha da büyüyor. İş sağlığı uzmanları, düşük sıcaklıkta çalışmanın yalnızca "üşümek" olmadığını; hipotermiye ve donmaya kadar uzanabilen ciddi bir mesleki risk olduğunu vurguluyor.

Vücut Soğukta Neden Hata Yapar? Hipotermi ve Donmanın Perde Arkası

Vücudun çekirdek sıcaklığı 35°C'nin altına düştüğünde hipotermi söz konusudur; titreme, konuşma bozukluğu, denge kaybı ve karar verme güçlüğü görülebilir. Tablo ağırlaştıkça titreme azalabilir, bilinç bulanıklığı gelişebilir. Donma (frostbite) ise parmak, burun ve kulak gibi bölgelerde dokunun gerçekten donmasıdır; uyuşma, soluk veya mumsu görünüm ve ileri durumda kalıcı doku hasarı oluşturabilir.

Bu tablonun iş güvenliği açısından asıl tehlikeli yanı, belirtiler ağırlaşmadan önce bile performansı düşürmesidir. Soğuyan eller ince motor becerilerini kaybeder; alet tutmak, vida sıkmak veya ekipman kontrol etmek zorlaşır. Tepki süresi uzar, dikkat dağılır, muhakeme yavaşlar. Yüksekte çalışma, forklift kullanımı veya kesici-döner ekipmanla çalışma gibi zaten riskli işlerde bu performans kaybı kaza olasılığını da artırır. İnşaat, tarım, soğuk hava deposu, saha bakım-onarım ve kurye gibi açık alanda veya soğuk ortamda çalışan tüm meslek grupları bu riskle karşı karşıya.

Katmanlı Giyim Sistemi: Termal Konforun Anahtarı

Soğuk stresine karşı temel önlemlerden biri doğru giyim sistemidir. Katmanlı sistem; teri ciltten uzaklaştıran bir iç katman, ısıyı tutan yalıtımlı bir ara katman ve rüzgâr ile yağışı kesen dış katmandan oluşur. Hava ve efor değiştikçe katman eklenip çıkarılabilir. Islanan giysi yalıtımını kaybedebileceğinden yedek kuru giysi ve eldiven bulundurulmalı; katmanlar hareketi, görüşü veya diğer KKD'nin çalışmasını engellememelidir.

Giysi seçiminde işe özgü ihtiyaçlar göz ardı edilmemelidir: inşaatta görünürlük, soğuk depoda nem, el işlerinde kavrama ve hareket kabiliyeti birlikte değerlendirilir. Soğuğa karşı koruyucu giysiler EN 342, eldivenler EN 511 kapsamında test edilebilir; etikette bildirilen performans seviyeleri ürünün kullanım sınırlarıyla birlikte okunmalıdır. Tek başına bir standart işareti, her sıcaklıkta ve her iş yükünde yeterli koruma garantisi vermez. İşveren sahaya uygun iş elbiseleri yanında çalışma-dinlenme planı ve ısınma alanı da sağlamalıdır.

Mola Düzeni ve İşverenin Yasal Sorumluluğu

Doğru giyim tek başına yeterli değildir; çalışma-dinlenme dengesi de kritik rol oynar. 6331 sayılı Kanun, işverene aşırı sıcaklık ve soğuk dâhil çalışma ortamı risklerini değerlendirme yükümlülüğü getirir. Isıtılmış dinlenme alanları, koşula göre planlanan molalar, alkolsüz sıcak içecek ve ağır işlerde rotasyon uygulanabilir; mola sıklığı sıcaklık, rüzgâr, ıslaklık, iş yükü ve çalışanın durumuna göre belirlenmelidir.

Ekip arkadaşlarının birbirini gözlemesi erken uyarı sağlar. Aşırı titreme, sakarlık, bulanık konuşma veya olağandışı davranış fark edildiğinde çalışma durdurulmalı, kişi korunaklı ve sıcak bir alana alınmalı; bilinç değişikliği veya şiddetli bulguda 112 aranmalıdır. Donmuş bölge ovulmamalı ve yeniden donma ihtimali varsa sahada ısıtılmamalıdır. Bu tür riskler yalnızca KKD ile değil, doğru planlama ve acil durum eğitimiyle yönetilir.

Kalp-damar hastalığı, bazı ilaçlar, yetersiz beslenme ve önceki soğuk yaralanmaları kişisel riski artırabilir. Bu durumlar işyeri hekiminin değerlendirmesinde ele alınmalı; çalışanlar belirtileri erken bildirmeleri konusunda teşvik edilmelidir.

Sonuç: Soğuğa Karşı En İyi Savunma Hazırlıktır

Soğuk stresi, havanın aniden bozduğu bir tesadüf değil; öngörülebilir ve büyük ölçüde önlenebilir bir mesleki risktir. Katmanlı ve standartlara uygun giyim, planlı dinlenme molaları ve erken belirtilerin tanınması bir araya geldiğinde, inşaat sahasından soğuk hava deposuna kadar açık ve soğuk ortamda çalışan herkes için risk büyük ölçüde azaltılabilir. Sonbahar ve kış ayları yaklaştıkça işverenlerin bu konuyu iş sağlığı ve güvenliği planlamasının ayrılmaz bir parçası haline getirmesi, hem çalışan sağlığı hem de iş sürekliliği açısından önem taşıyor.

Yazar: Çağlar Esatoğlu, Entegre Safety İSG Uzmanı